ဘဝဍိက်ပၠက် ဒးဒုင်ပဠက်ဂကူ (လၟေင် ၁ )

လောန်ကၠုၚ်လက်ထက်ခေတ်ပဒေသရာဇ်တေံ ဂကူမန်ပိုဲဒးဒုၚ်ကျဍုၚ် နန်ထဝ်ဟွံမွဲညးကဍိုပ်သကိုပ်တံတုဲ ဂကူမန်ဒးဒုၚ်ပကာဂစိုတ်ကဵုဗၟာ အံၚ်ဇေယျသီုကဵုဒးဒုၚ်ပဠက်ဂကူ ပဠက်လိခ်ပတ်ဘာသာ ပဠက်ယေန်သၞာၚ်အခိုက်ကၞာ စဵုကဵုလၟုဟ်ပစ္စုပ္ပန်ဝွံရောၚ်။

• ဒးဒုင်ပဠက်လက်ထက်ကဝ်လဝ်နဳအင်ကလိက် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ခရေတ် ၁၈၈၅ သၞာံဂှ်အလုံဍုၚ်မန်ဗၟာမွဲ အာစိုပ်သ္ကေံတဲ ကဝ်လဝ်နဳသၠဲတိဍာ်ဂကူအၚ်ကလိက်တံအိုတ်ရ။ ဂကူမန်ကေုာံကောန်ဍုၚ်တံသီုညးဖအိုတ်တံဂှ် ဒှ်အာဍိက်ပၠက်အၚ်ကလိက်တံအိုတ်ရ။

ဂကူမန်တံ ဟိုတ်နူကေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်လဝ် ဘဝဒးဒုၚ်ဘဲဂစိုတ်ပဠက်ဂကူ နူကဵုဗၟာအံၚ်ဇေယျတေံတုဲ ဒှ်မံၚ်ဂကူမန်ဗွဲစၟတ်ဖိုဟ်ဂှ် ဟွံဂံၚ်ဒုၚ်ဂကူမန်နွံတဲဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠၚ်ရ။ ဂွံဟီုဗြုအရေဝ်မန်ဇကုလေဝ် ဖေက်ဂၟံက်မံၚ်ညးညးအဲအဲအိုတ်ရ။

ဂကူမန်တံ ဂွံဂံၚ်ဗြုဟီုအရေဝ်မန်ဇကု ပ္ဍဲကွာန်ရးဇကုဇကုအိုတ်ဟေၚ်ရ။ ဂကူမန်ဂွံဟီုအရေဝ်မန်ဇကုထတ်ထတ် ပ္ဍဲဍုၚ်ကွာန်ဒၞာဲမၞိဟ်တံကောံကလောံတံဂှ် ဇြိုၚ်သန်ကွေံရ။

ဂကူမန်တံဖေက်ဒၟံၚ်အိုတ်ရ။ စပ်ကဵုပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်လေဝ်ဂကူမန်တံဂယိုၚ်မံင်လမျီု နကဵုကၠောန်တဵုသြောံဂူဝါတံ မွဲသာ်ဓဝ်ဟေၚ်ရ။

ကပေါတ်ကညောတ်ကီု သြောံသ္ရုတံမကၠောန်ပ္တိတ်နူဍုၚ်မန်ဗၟာတံဂှ် အလဵုသဳကဝ်လဝ်နဳ ခရတ်ရာန်ကေတ် နကဵုၚ္ရုဟ်မးတန်တန်တုဲ ကပေါတ်ဗၞိက်မပၠောပ်လုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်မန်ဗၟာ နူဍုၚ်ဂလာအိန်ဒယျတေံဂှ် သွံကဵုသၟာဗ္ရဂူဝါတံ နကဵုၚ္ရုဟ်မးဍၚ်ဍၚ်အိုတ်ရ။

ဂကူမန်တံဒးမံၚ်သၟဝ်တဲ အၚ်ကလိက်ကဝ်လဝ်နဳ ညးသၠဲတိတံဗွဲအလန်ကိုပ်ကၠာတုဲ ဂကူမန်လ္ရဵုညးမၞုံကဵုထဝ်သြန်တံ ကၠောန်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကရောံဂကူအၚ်ကလိက်တံအိုတ်ရ။

ဂကူမန်ညးမဒှ်ကဆံၚ်သေဌဳ နွံကဵုထဝ်သြန်တံ က္လိဂွံအခေါၚ်တိုန်ဘာတန်အလဵုအသဳ အၚ်ကလိက်တံရောၚ်။ ဘာတန်အလဵုသဳဂှ်ဘာသာအၚ်ကလိက်မွဲဟေၚ် သ္ပလဝ်ဘာသာအဓိကမွဲတုဲ ဘာသာအၚ်ကလိက်မွဲဟေၚ် ဒးသ္ပဘာသာရုၚ်ရ။

ဂကူမန်မက္လိဂွံတဆိပ်ကြာကဝ်လိက်တက္ကသဵုတံဂှ် ညးတံဂွံအခေါၚ်လုပ်ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲရုၚ်အလဵုသဳအၚ်ကလိက်တံရ။ ညးတံဍိုဟ်ကေက်ဆိုက်ဗ္ဒက် ပ္ဍဲကမၠောန်တံတုဲ ကၠိုဟ်ခၠၚ်တိုန်ပရေၚ်ဘဝ ဒးမံၚ်ဘဝဍိက်ပၠက်ညးသကအ်အိုတ်။

ဂကူမန်တံ ပံၚ်တောဲကဵုကောန်ဍုၚ်အရၚ်မွဲစွံတုဲ ချဳဒရာၚ်အာသွက်ဂွံစဵုဒစးပၠန်ဂတးကဵု အၚ်ကလိက်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ။

စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူမန် ဆီဇာတိ မာန်ဇာတိ ကတဵုဒှ်ပ္ဍဲစိုတ်ညးတံတုဲ စိုတ်ပၠန်ဂတးကု အလဵုသဳကဝ်လဝ်နဳ သၠဲတိအၚ်ကလိက် ဂြုဂြုဂြီုဂြီုအိုတ်ရ။

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၁၇ သၞာံ ဂိတုနဝ်ဝေန်ဘာ(၇)ဂှ် ပၞာန်ဂၠးတိပထမက္တဵုဒှ်တုဲ ပရေင်ပၠန်ဂတးစဵုဒစး ရာတ်ယှာဗရုတမ္ညဝ်အာ အလုံဂၠးတိမွဲရ။

ဟိုတ်နူကဵု အလဵုသဳရာတ်ယှာ သၠးထောံဝါဒတၠဓန (capitalism)ကေုာံ ပါဲတးထောံဝါဒ ပဒေသရာဇ်တုဲ ပတန်ထောံဝါဒ သဵုယှေဝ်လေတ်(Socialism)ဂှ်ရ ပရေင်ဂှ်ဇီုကပိုက်အာ ဍုၚ်မန်ဗၟာအိုတ်ရ ဒှ်ဟိုတ်ဗပေင်
ဇြဟတ်သွက်ဂွံက္လေင်ပ္တန် ပရေင်ဗၠးၜးအလုံကောန်ဍုင်အရေင်မွဲသာ်ကီု ဟီုဂွံမံင်ရ။

ပ္ဍဲအခိင်ကာလဂှ် ဂကူမန်တံကတဵုချဳဒရာင် သွက်ဂွံဗၠးၜးဘဝဍိက်ပၠက် နူကဝ်လဝ်နဳ အၚ်ကလိက် ကရောံဂကူဗၟာ ဂကူကောန်ဍုင်အရင်မွဲစွံ အိုတ်ရ။

ပ္ဍဲချိန်ခဏဂှ် ညးမဒှ်ဂကူမန် မပ္တံဥူချေတ်လှိုင် လုပ်ကေတ်တာလျိုင် ကဍိုပ်သကိုပ် ပ္ဍဲဂကောံ GCBA တုဲ ပ္ဍဲသၞာံခရေတ် ၁၉၂၀ ဂှ်လေဝ် ဂကူမန်တံမပ္တံ အ္စာဥူတာဒေန် ဇာတိဍုင်ဗဂေါကီု၊ တၠပညာရာဇဝင် ဥူလူဖေဝေန် မဒှ်ပါမောက္ခတက္ကသဵုဍုင်အင်ဝ မာန္တလေဝ်ကီု၊ ဥူချေတ်တဴ(ဦးချစ်သောင်း)ကေုာံ ဂကူမန်ယၟုဟွံပြာကတ်ဂမၠိုင်လေဝ် ထ္ၜးဆန္ဒကုအလဵုသဳအၚ်ကလိက် သွက်ဂွံအာတ်အခေါင်အရာ ဘာသာလိခ်ပတ် ပ္ဍဲဘာတက္ကသဵုဂမၠိုင်ရ။

လက်ကြဴဏံပၠန် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၂၀ ဂှ်လေဝ် သၟာဗ္ရဂကူမန်တံ ပၠန်ဂတးကဵုအလဵုသဳကဝ်လဝ်နဳ ကရောံ(လယ်သမားသူပုန်ဆရာစံ )ကီုရောင်။

သအာင်နူဏံပၠန် အကြာသၞာံခရေတ် ၁၉၃၆- ၁၉၃၈ ဂှ်လေဝ် ပံင်တောဲကဵု (ဒို့ဗမာအစည်းရုံး)မပ္တံကဵု (မွန်သခင်ကြီး) လုပ်ကေတ်တာလျိုင် ညးမအာဂတပၠတရဴ ပ္ဍဲအရာချဳဒရာင်ဗွဲမပြာကတ်မွဲတၠတုဲ ညးမဒှ်ဂကူမန် တခေန်ဖေတာန်(သခင်ဖေသန်) တခေန်ဘသဝ်(သခင်ဘစော) တံလေဝ် ပါလုပ်ဂကောံဗၟာ ကော်ဂး(ဒို့ဗမာအစည်းရုံး)ဂှ်ကီုရောင် ဂွံတီကေတ်ရ။

အဃောလက်ထက် အလဵုသဳကဝ်လဝ်နဳ အၚ်ကလိက်တံ အုပ်ထုပ်ပိုင်ပြဳမံင်ဍုင်မန်ဗၟာတေံဂှ် ဂကူဗၟာမန်မွဲဟာန်ကေုာံ ဂကူကောန်ဍုင်အရေင်တံ ဒးဒုင်သ္ပဘဝဍိက်ပၠက် ဒးဒုင်ပဠက်ဂကူ နကဵုဘာသာသာသနာယေန်သၞာၚ် ပဝေဏဳလိခ်ပတ် ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။

အလဵုသဳကဝ်လဝ်နဳ စကာကဵုဗ္တောန် ဘာသာအၚ်ကလိက်မွဲသာ်ဟေၚ်တုဲ မၞိဟ်ဗ္တောန်ဘာသာဗၟာဂှ် အောန်စှ်ေသိုက်သိုက်ရ။

ဂကူမန်တံ ဂွံလေပ်လိခ်မန်လေဝ် ဒးကၠတ်အာဗ္တောန် ပ္ဍဲဘာလကျာ်ခမဳသင်မန်တံ မွဲဟေင်ရ။
ဂကူဗၟာတံလေဝ် သွက်အရေဝ်လိခ်ဘာသာညးတံ ဂွံတန်တဴဂျိုင်အာအနာဂတ်ဂှ်လေဝ် ညးတံဂွိင်သာ်ဏံကီု၊ လိခ်ကၠေံမ္ဂးဂကူကၠေံဏောင် ဂးတီကေတ်သာ်ဏံတုဲ သွက်ဂွံထိင်ဒက်အာ လိခ်ပတ်ဘာသာသနာဂကူဂးတုဲ ဂကူဗၟာညးတံ ကရေဴကညာင်တိုန် နကဵုဗရုဂမြဴရမ္သာင်မ္ဂး-

“” ဂကူပိုဲဂှ် ဂကူဗၟာ -မြန်မာလူမျိုးသည်တို့လူမျိုး)
လိခ်ပတ်ဗၟာလိခ်ပတ်ပိုဲ -မြန်မာစာသည်တို့စာ)
အရေဝ်ဗၟာဂှ်အရေဝ်ပိုဲ-မြန်မာစကားသည်တို့စကား
ဆာန်ဂကူပိုဲညိ – တို့လူမျိုးကိုချစ်ပါ)
ရှ်ေသှ်ေလိခ်ပတ်ပိုဲညိ -တို့စာကိုလေးစားပါ
ဟီုအရေဝ်ပိုဲညိ -တို့စကားကိုပြောကြပါ ” “
သအာင်နူဏံ ညးတံချူလလောင်တြးလဝ် လတူဂတာမုက် (Signboard) ပ္ဍဲပါင်ဂၠံင်တြင်လုပ်တိတ်ရုင်ညးတံနကဵုဘာသာဗၟာမ္ဂး –

” ပိုဲဏံဂှ်ဒှ်ဂကူဍိက်ဟွံသေင်
(ငါတို့သည် ကျွန်လူမျိုးမဟုတ်)
ပိုဲဏံဂှ်ဒှ်ဂကူတၠဏောင်
(တို့သည်သခင်လူမျိုးဖြစ်သည်) ” “
သ္ပပ္တမ်နူဂှ် ညးတံစကာဗဗေင်ထောံ ကဍိုပ်ယၟုတခေန်(သခင်) သီုညးဖအိုတ် ဗတိုက်ဖအောဝ်လဝ်ရ။

ပ္ဍဲချိုန်ခဏဂှ်ဟေင် ဂကူမန်ညးမဆာန်ဂကူဆာန်လိခ်ပတ်ဘာသာ ဆာန်သာသနာတံ ကတဵုဒှ်စိုတ်ကလိုက် ကမဵုတိုန်ဂွံမိင်ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ် ရမ္သာၚ်ဂမြဴဂကူဗၟာတံတုဲ ဂကူမန်ပိုဲလေဝ်ဒးပ္တဝ်လဝ် ရန်တၟံသွက်ဂွံမၚ်မွဲဂကူမန်ရန်တၟံသာ်ဏံတုဲ ခမဳသင်မန်တၠပညာမန် ညးဆာန်ဂကူမန်တံ ပကောံပကေဝ်ညးသ္ကံတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၉၃၉ သၞာံ ဂိတု အဝ်ဂါတ် (၆)ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံရာမညအလုံဒေသရးမန် (ရာမညတိုင်းလုံးဆိုင်ရာအဖွဲ့ချုပ်) ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်မွဲဒၞာဲရ။

ပ္ဍဲဂကောံဏံဝွံ နာဲကျာန်(ဇာတိဍုၚ်ဗဂေါ) ကေတ်တာလျိုၚ်ဥက္ကဌတုဲ နာဲဥူဘတဝ်(ဇာတိဍုင်ဗဂေါ) ကေတ်တာလျိုၚ်ဒု-ဥက္ကဌ၊ နာဲဥူဘသိၚ်(ဇာတိဍုၚ်ရေဝ် ညးမဒှ်ပါလဳမာန်အမာတ်) ကေတ်တာလျိုၚ်အကံက်ကေုာံဘဏ္ဍာ၊ နာဲဥူဒွေ(ဇာတိဍုၚ်ဗဂေါညးမဒှ်အစာဘာ)ဂှ် ကေတ်တာလျိုၚ်ညးအုပ်ကာရေၚ်တၠုၚ်ဖဵု ကေုာံအစာဘာနာဲချေတ်တဴ (ကျောင်းဆရာ ဦးချစ်သောင်း၊ ကေတ်တာလျိုင်ညးထိင်ဩန်ဒှ်အိုတ်ရ။

ပါဲနူဏံ ဥူမံၚ်ကလေဝ် နူဂကောံခရေတ်ယှာန်မန် ကေုာံ မန်နာဲဥူဖဝ်ချဵု (မွန်ဦးဖိုးချို) တံလေဝ်ပါလုပ်ပ္ဍဲဂကောံဏံကီုရ။

ရန်တၟံဂကောံရာမညအလုံဒေသရးမန်ဂှ် ဟွံယှုက်ပထုဲကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ချူဓဇက်လဝ်သၞောဝ်သၞောဝ်ပိုဒ် ၁၇ တုဲ လလောၚ်တြးလဝ်ကီုလေဝ် ဂကောံဗၟာမကော်ဂး”ဒို့ဗမာအစည်းရုံး”တံ ပတိတ်လဝ်ဂဗုတ်စောတ်စောဲလဝ် ဂကောံရာမညအလုံဒေသရးမန်တံ ဒှ်ဂကောံပါက်ဆီဂကူ သာ်ဏံရ။

ဂကောံမန် သောၚ်ကဠးကဵုဂကောံဗၟာသာ်ဏံဂှ် “ ဂကူမန်ဟီုမ္ဂးဂှ် ညးမဒှ်အစေန်အဆက် ဂကူမန်ကီုကဵုဒှ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ညးမၞုံကဵုဆီဇာတိမာန်ဇာတိနူကဵုမိမၜါတံတုဲဂှ် ၜိုန်ရဟီုအရေဝ်မန်ဟွံလေဝ်ကီုလေဝ် လုပ်အဝေါၚ်ဂကူမန် ညးမရေၚ်တၠုၚ်သွက်ဂကူမန်ရောၚ်”

ဟိုတ်ဂှ်ရနကဵုရမ္သာၚ်ဂမြဴမ္ဂး –

• ဂကူပိုဲဂှ် ဂကူမန် (တို့လူမျိုးသည် မွန်လူမျိုး)
• လိခ်ပတ်ပိုဲဂှ် လိခ်ပတ်မန် (မွန်စာပေသည်တို့စာပေ)
• အရေဝ်မန်ဂှ်အရေဝ်ပိုဲ(မွန်စကားသည်တို့စကား)
• ဆာန်ဂကူပိုဲအိုတ်ညိ (တို့လူမျိုးကိုချစ်ပါ)
• ရှ်ေသှ်ေလိခ်ပတ်ပိဲညိ(တို့စာပေကိုလေးစားပါ)
• ဟီုအရေဝ်ပိုဲညိ(တို့စကားကိုပြောကြပါ)
• ဂကူမန်ဂှ်ဒှ်ဂကူဣတလေင်ဟွံသေင်
  (မွန်လူမျိုးသည်တလိုင်းလူမျိုးမဟုတ်)

တၚ်စၟတ်- ဆေင်စပ်ကဵုပရေၚ်ဂကူဗၟာတံကော်ဂကူမန်တံဣတလေၚ်(တလိုင်း)ဏံဂှ်ပ္ဍဲခရေတ်သက္ကရာဇ် ၁၉၃၀ ဂှ်ဂကူမန်ညးမဒှ်သၟိၚ်မွဲချိုန်ခဏ “ဆာ- ဂျေအေမောင်ကြီး ပတိတ်လဝ်အမိၚ် လိခ်သာကြူလာလၟေၚ် ၁၄၇/ D ၃၁ ပ္ဍဲကဵုဌာနကေင်ကာအပ္ဍဲဍုင် (ပြည်ထဲရေးဌာန)ဂှ် စၞးသုၚ်စောဲမရေဝ်ဣတလေၚ်(တလိုင်း)ဂှ် သုၚ်စောဲ”မန်”ညိ။

ပ္ဍဲလက်ထက်အလဵုဗဵု အံၚ်သာန်လေဝ် ပတိတ်လဝ်အသံအမိၚ် မဂၞန်အမိၚ်စၟတ် ၅၉-H-၄၇(၁၇၁၃) လပသုၚ်စောဲကော်”တလိုင်း ” ညိ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ရဲ ၁၅-၇-၄၇ ဂွံညာတ်ကေတ်ရောၚ်။

*ဆက်ဗှ်အာလၟေၚ် (၂) တေံညိအဴ…..